Letnie przesilenie – Midsommar, Ligo i Noc Kupały

W nocy z 22 na 23 czerwca obchodzimy jedno z najpopularniejszych świąt, które zostało z nami od czasów poganizmu, nie tylko na polskich ziemiach. Mowa tu o Nocy Kupały, odbywającej się z okazji przesilenia letniego. Święto to jednak nie wywodzi się z Polski – swoje pradawne korzenie posiada w skandynawskich rejonach. Celebracja nadchodzącego lata została rozpowszechniona na wiele krajów europejskich, gdzie oryginalną, szwedzką nazwę Midsommar przekształcono na inne, m.in. Noc Kupały czy Ligo.

Midsommar – charakterystyka szwedzkiego święta 

Pomimo tego, że społeczeństwa Skandynawii są określane jako spokojne i zdystansowane, to święto pokazuje, że nie wszystkie stereotypy są prawdziwe. Świętowanie przesilenia letniego w Szwecji jest bowiem głośnym i radosnym świętem. Jego waga jest porównywana do świąt Bożego Narodzenia, przez co Szwedzi mają w tym czasie wolne od szkoły czy pracy. 

Charakterystycznym punktem świętowania jest wysoki słup w kształcie krzyża, który wykonują i ozdabiają lokalne społeczności. To wokół niego odbywa się główna część celebracji, połączona z tańcami (często na boso), śpiewem i jedzeniem. Jedną z popularnych piosenek jest ta opowiadająca o żabach, do której rytmu świętujący skaczą podobnie do znanych wszystkim płazów.

Potrawy obecne podczas tradycyjnego Midsommar

Jak na kraj skandynawski przystało, głównym składnikiem potraw, które pojawiają się podczas celebracji przesilenia letniego, są śledzie. Mogą przybierać przeróżne formy, od tych marynowanych do tych ułożonych w kształt tortu. Na stołach można także spotkać ziemniaki z kwaśną śmietaną czy klopsiki, a popularnymi deserami są te zawierające truskawki (choć na co dzień nie jest to ulubiony i popularny w Szwecji owoc). 

Niezamężne panny i ich obrzędy podczas Midsommar

W teraźniejszych obchodach Midsommar wszyscy uczestnicy ubierają wianki ze świeżych kwiatów, jednak kiedyś ten szczególny wianek miał otrzymywać od panny jej wybranek  – wianek miał przyczynić się do odwzajemnienia głębokich uczuć. Gdy dziewczęta chciały odkryć tajemnicę, z kim zwiążą się w przyszłości, musiały obejść źródło wody dziewięć razy (w przeciwną stronę niż ruch wskazówek zegara). Wierzono, że oblicze przyszłej miłości ukaże się w tafli wody. Innym popularnym wierzeniem młodych panien było ukazanie się we śnie przyszłego wybranka, jeśli włożą pod swoją poduszkę siedem kwiatów pochodzących z różnych roślin.

Słowiańska Noc Kupały

Noc Kupały, inaczej noc świętojańska, czerpie wiele zapożyczeń z tradycyjnego święta Skandynawii. To również święto na cześć urodzaju, płodności i miłości. W dawnych czasach rozpalano wielkie ogniska, w których palono zioła i przy których wspólnie tańczono oraz śpiewano. Tańce i wspólne przeskakiwanie przez płomienie miało oczyścić świętujących ze złych mocy i chronić ich przed chorobami. Podobno ostatnie, w pełni pogańskie święto odbyło się w 1937 r. na ziemiach Opolszczyzny.

Do dziś w wielu miejscach kontynuuje się świętowanie, które ma przypominać dawne tradycje. Popularnym obrzędem i wróżbą dla niezamężnych panien było puszczanie wianków na wodzie. Jeśli wyłowił je kawaler – była to dla kobiety zapowiedź szybkiego zamążpójścia. Jeśli wianek płynął dalej – oznaczało to nieprędkie zaręczyny, a w przypadku zaplątania się w sitowia – staropanieństwo.

Znanym odpowiednikiem tego obrzędu jest katolickie święto Sobótki lub Wigilii św. Jana. Była to próba zasymilowania tradycji słowiańskich i wiary chrześcijańskiej. Święto to jest obchodzone w nocy z 23 na 24 czerwca, podczas którego pali się wielkie ogniska.

Łotewskie święto przesilenia letniego – Ligo

Jest odpowiednikiem polskiej nocy świętojańskiej. To święto również odbywało się przy ognisku i wiązało się ze śpiewami i tańcami. Ciekawym elementem łotewskiego świętowania było spożywanie świętojańskiego sera z kminkiem oraz piwa, które w dawnych czasach uważane było za napój bogów. Mocno też gloryfikowano postać św. Jana. W dzisiejszych czasach obrzędy zredukowane są do lokalnych festynów, jednak z zachowaniem tradycyjnych potraw. 

Zobacz też:

• Jare Święto – jak Słowianie obchodzili nadejście wiosny?
• Szczodre Gody – poznaj zimowe święto