Wilk w wierzeniach Słowian – strażnik, wataha i Weles
W wierzeniach Słowian wilk był zwierzęciem granicy: groźnym i budzącym szacunek, ale też opiekuńczym. Uważano go za strażnika lasu i stad, posłańca Welesa, a w wielu podaniach także za obrońcę rodziny i domu. Szanowano go tak bardzo, że bano się wymawiać jego prawdziwe imię. Ja, Zapiecek, mam do wilków ogromną słabość – i opowiem Ci dlaczego.
Między strachem a szacunkiem
Dla dawnego gospodarza wilk był prawdziwym sąsiadem. Mieszkał tuż za skrajem pola, nocami podchodził pod obejście, a zimą potrafił porwać owcę albo psa. Trudno się dziwić, że ludzie się go bali. Ale strach Słowian nigdy nie był ślepy. Wilk nie był potworem, tylko siłą natury – taką samą jak burza czy mróz. Z siłą natury się nie walczy na oślep. Z nią trzeba umieć żyć.
Dlatego obok strachu był szacunek. Wilk był mądry, wytrwały, wierny swojej watasze i odważny. Myśliwy, który pokonał wilka, zyskiwał sławę, a wilcze kły i skóry noszono jako amulety, które miały dodawać odwagi i odstraszać złe moce. W niektórych regionach wierzono, że wilk, który przebiegnie drogę podróżnemu, wróży mu szczęście.
Wilk, którego nie wolno nazwać
Słowianie wierzyli, że wypowiedzenie imienia przywołuje to, co się nazywa. Dlatego o wilku mówiono ostrożnie, omownie. Zamiast „wilk” mówiono on, szary, ten z lasu, leśny pies albo zwierz. Językoznawcy uważają, że podobne zakazy dotknęły też niedźwiedzia – jego dawna nazwa zaginęła tak skutecznie, że dziś mówimy tylko „ten, który je miód”.
Ja też nie lubię, kiedy ktoś woła mnie bez potrzeby po imieniu. Rozumiem wilki.
Wilk i Weles, pan lasów i stad
Weles (albo Wołos) to jeden z najważniejszych bogów Słowian: opiekun bydła i stad, pan bogactwa, magii, muzyki, a także świata podziemnego, do którego trafiały dusze zmarłych. Jego królestwem były lasy, mokradła i miejsca na granicy światów. Wilk, który wędrował między dzikim lasem a ludzkim obejściem, był jednym z jego stworzeń i posłańców.
W ludowych podaniach przetrwała piękna postać wilczego pasterza. To ktoś – raz bóstwo, raz święty, raz tajemniczy starzec z lasu – kto opiekuje się wilkami tak, jak pasterz owcami. Raz w roku zbiera je w lesie i każdemu przydziela pokarm na najbliższy czas. Wierzono, że wilk weźmie tylko to, co mu wyznaczono, i nic więcej. Pasterz wilków to bardzo słowiański pomysł: nawet dzika siła ma swój porządek i swoje granice.
Strażnik domu i wataha
Najbardziej lubię w wilkach to, co ludzie zauważali od zawsze: wataha to rodzina. Wilki polują razem, razem wychowują szczenięta, dzielą się zdobyczą i bronią swoich. Stary wilk prowadzi, młode uczą się od niego drogi. Kiedy któryś jest ranny, reszta zwalnia.
Słowianie widzieli w tym obraz dobrego rodu. Nic dziwnego, że w wielu bajkach wilk pomaga bohaterowi – przenosi go przez góry, przynosi żywą wodę, ostrzega przed niebezpieczeństwem. Najsłynniejszy jest Szary Wilk z bajek wschodniosłowiańskich, wierny towarzysz carewicza, który najpierw zjada mu konia, a potem sam go nosi na grzbiecie przez pół świata. Taki już jest wilk: najpierw groźny, potem lojalny do końca.
Wilczy znak pojawiał się też w imionach i nazwiskach. Staropolskie imiona Wilk i Wilczek czy nazwiska takie jak Wilczyński i Wilkowski mówią same za siebie. Ludzie chcieli, żeby ich dzieci miały w sobie coś z wilka: odwagę, siłę i wierność.
„Wilk nie pilnuje wszystkiego. Pilnuje swoich. I właśnie dlatego jego swoi śpią spokojnie.”
Zapiecek
Wilkołaki – smutniejsze, niż myślisz
Słowiańskie wilkołaki (zwane też wołkołakami, u Czechów vlkodlaci) nie przypominały potworów z filmów. W większości ludowych opowieści wilkołak to po prostu człowiek, na którego ktoś rzucił urok – często na weselu, z zazdrości. Taki nieszczęśnik musiał żyć w wilczej skórze przez kilka lat, błąkał się po lasach, ale wciąż pamiętał swój dom. Podchodził nocami pod okna rodziny i patrzył. Bywało, że rodzina zostawiała mu jedzenie.
Urok można było zdjąć: rzucić zaklętemu wilkowi chleb albo kawałek ubrania, zawołać go po imieniu albo zdjąć z niego pas, którym go zaczarowano. Wtedy wracał do ludzkiej postaci – zwykle zmęczony, ale szczęśliwy, że może wrócić do swoich. Czyli znowu: chodzi o dom i o to, żeby ktoś na Ciebie czekał.
Freya i wilki w pracowni
W pracowni Soy Witch wilk jest od dawna. Najpierw przyszła kolekcja Wolf Candle, potem zimowa seria Winter Wolf z kadzidłem i mirrą – świece w ciemnych słoikach, o zapachach żywicy, przypraw i zimowego lasu. To zapachy, które pachną jak powrót do ciepłej chaty po długim marszu przez śnieg.
A niedługo poznasz tu kogoś wyjątkowego. Freya to wilczak czechosłowacki – rasa, która powstała w latach 50. XX wieku w Czechosłowacji ze skrzyżowania owczarka niemieckiego z karpackim wilkiem. Ma wilczy wygląd, wilczy chód i wilczą uważność, ale serce psa, który kocha swoją rodzinę. Freya zostanie twarzą naszej watahy. Mówię „naszej”, bo choć ja mieszkam za piecem, a ona na pewno woli las, oboje pilnujemy tego samego: żeby w domu było ciepło i bezpiecznie.
Jeśli chcesz mieć w domu odrobinę wilczego spokoju, zapal wieczorem świecę z wilczej kolekcji, wyłącz telefon i posłuchaj ciszy. Wilki znają ją najlepiej.
W skrócie
- U Słowian wilk budził strach, ale przede wszystkim szacunek – był siłą natury, strażnikiem lasu i stad.
- Jego imienia unikano; mówiono o nim „on”, „szary”, „leśny pies”.
- Wilk był związany z Welesem, bogiem lasów, stad i zaświatów; w podaniach przetrwał „wilczy pasterz”, który wyznacza wilkom pokarm.
- Wataha była obrazem rodu i rodziny, a słowiańskie wilkołaki to najczęściej zaklęci ludzie, którzy tęsknili za domem.
- W pracowni Soy Witch wilka symbolizują kolekcje Wolf Candle i Winter Wolf, a wkrótce także Freya – wilczak czechosłowacki.
Najczęstsze pytania
Co symbolizuje wilk u Słowian?
Wilk symbolizował siłę natury, odwagę, wierność i opiekę nad swoimi. Był strażnikiem lasu i stad, posłańcem Welesa, a wataha była obrazem rodu i rodziny. Jednocześnie budził respekt, bo był groźnym drapieżnikiem.
Jaki bóg słowiański był związany z wilkiem?
Najczęściej łączy się wilka z Welesem – bogiem lasów, stad, bogactwa, magii i świata podziemnego. W ludowych podaniach przetrwała też postać wilczego pasterza, który opiekuje się wilkami i przydziela im pokarm.
Czym różni się słowiański wilkołak od tego z filmów?
Słowiański wilkołak to zwykle człowiek zamieniony w wilka przez urok, często z zazdrości. Błąkał się po lesie, ale pamiętał rodzinę i dom. Urok można było zdjąć, na przykład rzucając mu chleb albo wołając go po imieniu.
Skąd wziął się wilczak czechosłowacki?
Rasa powstała w latach 50. XX wieku w Czechosłowacji jako eksperymentalne skrzyżowanie owczarka niemieckiego z wilkiem karpackim. Wilczaki mają wilczy wygląd i są bardzo przywiązane do swojej rodziny.
